Jawapan bagi Pertanyaan Bertulis PT073 & PT082

SOALAN

Yang Berhormat Dr. Awang Haji Mahali bin Haji Momin

YANG BERHORMAT DR. AWANG HAJI MAHALI BIN HAJI MOMIN meminta MENTERI DI JABATAN PERDANA MENTERI DAN MENTERI KEWANGAN DAN EKONOMI II menyatakan adakah DARe mempunyai penanda aras atau KPI bagi menilai keberkesanan program pembangunan perusahaan tempatan dalam menyokong pemelbagaian ekonomi negara selaras dengan Wawasan Brunei 2035 dan Aspirasi Ketiga Brunei Economic Blueprint?

Yang Berhormat Pehin Orang Kaya Laila Setia Dato Seri Setia Awang Haji Abd. Rahman bin Haji Ibrahim

YANG BERHORMAT PEHIN ORANG KAYA LAILA SETIA DATO SERI SETIA AWANG HAJI ABD. RAHMAN BIN HAJI IBRAHIM meminta MENTERI DI JABATAN PERDANA MENTERI DAN MENTERI KEWANGAN DAN EKONOMI II menyatakan apakah terdapat program khusus yang disediakan bagi memperbaiki prestasi dan kemahiran syarikat tempatan agar dapat bersaing dengan syarikat asing, terutamanya dari segi teknologi, pengurusan dan capacity-building? Ini memandangkan wujudnya persepsi ‘ketidakmampuan’ terhadap syarikat tempatan walaupun ada yang berprestasi baik?

JAWAPAN

Yang Berhormat Menteri di Jabatan Perdana Menteri dan Menteri Kewangan dan Ekonomi II

Izinkan Kaola menerangkan jawapan kepada soalan PT073 & PT082 mempunyai kaitan, pada mana Lembaga Kemajuan Ekonomi Brunei (BEDB) memang mempunyai penanda aras atau KPI khusus bagi menilai keberkesanan program-program pembangunan perusahaan tempatan yang boleh diperolehi daripada Laporan Tahunan DARe dalam sesawang BEDB. Penilaian ini merangkumi beberapa aspek penting termasuk peningkatan kapasiti pengusaha, pertumbuhan jualan, penjanaan peluang pekerjaan, tahap penyertaan dalam pasaran tempatan dan eksport, serta kejayaan perusahaan kecil dan sederhana (MSME) di pasaran global. BEDB juga menjalankan penilaian berkala bagi memastikan bahawa program-program yang dilaksanakan selaras dengan Wawasan Brunei 2035 dan Aspirasi Ketiga Brunei Economic Blueprint, yang bertujuan untuk memupuk pemelbagaian ekonomi negara yang inklusif dan mampan. Selain itu, penilaian tahunan dan maklum balas daripada MSME juga diambil kira untuk memastikan keperluan program dan inisiatif yang dijalankan dapat memenuhi kehendak industri dan terus mendokong pembangunan MSME tempatan.

Sejak tahun 2023, BEDB telah memudahcara pengeksportan bagi 22 syarikat tempatan ke pasaran luar negara seperti Singapura, Malaysia, Indonesia, dan Filipina. Walaupun terdapat kemajuan yang positif, kerajaan sedar bahawa masih terdapat ruang untuk meningkatkan keyakinan terhadap keupayaan syarikat tempatan, terutamanya dalam bersaing dengan syarikat asing. Untuk itu, pelbagai inisiatif strategik sedang dilaksanakan bagi memperkasa syarikat-syarikat tempatan agar lebih berdaya saing di peringkat domestik, serantau, dan global.

Antara inisiatif utama yang dilaksanakan oleh Kerajaan melalui BEDB adalah seperti berikut:

1. Standard Consultancy Program – Membantu PMKS yang berpotensi untuk menembusi pasaran eksport, dengan lebih daripada 65 syarikat memperoleh pensijilan antarabangsa setakat Jun 2025.
2. Accelerate Bootcamp – Menyokong startup untuk memanfaatkan teknologi, memperkukuh pelaburan, dan merangka model perniagaan inovatif. Setakat ini, 174 syarikat startup baru telah didaftarkan.
3. Program Elevate – Memberikan bimbingan strategik dan pembangunan kapasiti kepada syarikat dalam pelbagai sektor. Sebanyak 29 syarikat telah menyertai program ini.
4. DARe LINKS – Platform B2B untuk memudahkan penglibatan syarikat tempatan dalam rantaian bekalan, dengan 87 peluang perniagaan ditawarkan dalam tempoh setahun (April 2024 – Mac 2025).
5. Brunei Mentors for Entrepreneurs Network (BMEN) – Menyediakan bimbingan langsung daripada mentor berpengalaman, dengan lebih daripada 3,000 sesi bimbingan telah dilaksanakan.

Selain itu, Brunei Innovation Lab juga menjadi platform untuk kolaborasi antara usahawan dan syarikat, dengan lebih 100 prototaip dihasilkan dan lebih 20 syarikat startup menerima pembiayaan atau geran melalui inisiatif seperti Hackathon dan Innovate Challenge.

Kerajaan turut bekerjasama dengan Majlis Perancangan Tenaga Manusia dan Pekerjaan (MPTMP) serta Manpower Industry Steering Committee (MISC) untuk meningkatkan kemahiran pekerja melalui program seperti SkillsPlus dan Digital Upskilling Training Programme, yang menyediakan latihan jangka pendek dalam bidang ICT, pengurusan, serta pensijilan profesional untuk memperkukuh keupayaan digital syarikat tempatan.

Dengan pelaksanaan pelbagai inisiatif yang komprehensif ini, diharap syarikat-syarikat tempatan akan terus mengembangkan kapasiti, mempertingkatkan kemahiran teknikal dan pengurusan, serta merangsang budaya inovasi. Ini sekaligus diharapkan akan memperkukuhkan daya saing mereka untuk bersaing dengan syarikat asing dalam sektor yang semakin mencabar dan dinamik.

Sekian, terima kasih Yang Berhormat Yang Di-Pertua.